Klienci planujący inwestycje w magazyn energii coraz częściej pytają o koszt jego utylizacji po zakończeniu eksploatacji. W przypadku BESS 1 MWh nie istnieje jedna stawka. Na koszt wpływają recykling baterii, demontaż, transport, technologia, stan urządzeń oraz odpowiedzialność producenta. Wyjaśniamy, jakie koszty powinien uwzględnić inwestor i co warto zabezpieczyć w umowie jeszcze przed zakupem magazynu.
Magazyn energii kupowany jest na wiele lat. Decyzji inwestycyjnej nie powinno się więc podejmować wyłącznie na podstawie ceny zakupu, liczby cykli, gwarancji, sprawności czy prognozowanego okresu zwrotu.
Trzeba również wiedzieć, co stanie się z urządzeniem na końcu jego życia. I przede wszystkim: kto za to zapłaci?
Nie ma jednej odpowiedzi w rodzaju: utylizacja magazynu energii 1 MWh kosztuje 30 000 albo 50 000 zł. Koszt zależy od technologii, konstrukcji magazynu, warunków demontażu, transportu, wartości odzyskiwanych surowców oraz zapisów umowy zawartej z dostawcą.
Przed zakupem BESS warto rozdzielić trzy kwestie. Ile technicznie kosztuje przetworzenie baterii. Ile może kosztować likwidacja całej instalacji. Jaką część tego kosztu rzeczywiście poniesie właściciel magazynu. To trzy różne liczby.
Utylizacja to nie tylko recykling baterii
W rozmowach biznesowych często używamy jednego słowa: utylizacja. W praktyce zakończenie eksploatacji magazynu energii obejmuje znacznie więcej czynności niż sam recykling baterii.
Pełny proces może wymagać wyłączenia i zabezpieczenia instalacji, odłączenia od infrastruktury elektrycznej, demontażu baterii, racków i urządzeń pomocniczych, demontażu PCS, transformatora i pozostałych elementów systemu, przygotowania baterii do transportu, odpowiedniego opakowania i zabezpieczenia, załadunku, transportu specjalistycznego, przekazania baterii do uprawnionego podmiotu, przetworzenia i odzysku materiałów, zagospodarowania pozostałych urządzeń, a w określonych przypadkach również przywrócenia terenu do uzgodnionego stanu.
Dlatego sama informacja o koszcie recyklingu jednej tony baterii niewiele mówi inwestorowi o rzeczywistym koszcie zakończenia eksploatacji całego BESS.
Ile może kosztować recykling baterii z magazynu 1 MWh?
Dla dużych przemysłowych magazynów energii nie istnieje w Polsce jeden powszechnie obowiązujący cennik. Możemy jednak korzystać z danych dotyczących ekonomiki przemysłowego recyklingu baterii.
Według danych BloombergNEF przywoływanych w analizie Transport & Environment, operacyjny koszt recyklingu baterii LFP w europejskich instalacjach wynosił około 7 USD/kWh. Dla technologii NMC811 wartość ta była około dwukrotnie wyższa i wynosiła około 14 USD/kWh.
Dla magazynu o pojemności 1 MWh, czyli 1000 kWh, daje to orientacyjnie:
Dla LFP: 1000 kWh x 7 USD/kWh = około 7 000 USD.
Dla NMC811: 1000 kWh x 14 USD/kWh = około 14 000 USD.
To ważne liczby, ale jeszcze ważniejsze jest ich prawidłowe zrozumienie.
7 000 USD nie jest ceną, którą automatycznie zapłaci właściciel magazynu 1 MWh. To szacunek kosztu operacyjnego procesu recyklingowego. Nie jest to polski cennik odbioru zużytego BESS. Nie obejmuje automatycznie pełnego demontażu instalacji. Nie przesądza również, kto ostatecznie poniesie ten koszt.
I właśnie tutaj bardzo łatwo popełnić błąd podczas liczenia TCO magazynu energii.
Do kosztu recyklingu trzeba doliczyć logistykę
W przypadku przemysłowego magazynu energii nie wystarczy przyjechać samochodem, zabrać baterię i zawieźć ją do punktu odbioru. Mówimy o urządzeniach o dużej masie, wysokim napięciu i określonych wymaganiach transportowych.
Znaczenie mogą mieć między innymi dostęp do miejsca instalacji, możliwość podjazdu ciężkiego sprzętu, konieczność wykorzystania HDS lub dźwigu, konstrukcja kontenera, sposób demontażu modułów, stan techniczny baterii, odległość od zakładu przetwarzania oraz wymagania dotyczące transportu materiałów niebezpiecznych.
Szczególnie istotny jest stan baterii. Inaczej wygląda transport baterii sprawnych technicznie, które kończą swoją pierwszą eksploatację, a inaczej baterii uszkodzonej, przegrzanej lub stwarzającej zwiększone ryzyko pożarowe.
Dlatego dwie instalacje o tej samej pojemności 1 MWh mogą generować zupełnie inne koszty zakończenia eksploatacji.
Co mówi prawo?
Kluczowym aktem prawnym jest Rozporządzenie Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) 2023/1542 dotyczące baterii i zużytych baterii. Regulacja obejmuje również baterie przemysłowe wykorzystywane w stacjonarnych magazynach energii. Wprowadza między innymi wymagania dotyczące całego cyklu życia baterii, zbierania zużytych baterii, ich przetwarzania, odzysku materiałów oraz rozszerzonej odpowiedzialności producenta.
W Polsce równocześnie funkcjonują przepisy dotyczące baterii i akumulatorów, gospodarki odpadami oraz obowiązków ewidencyjnych związanych z BDO.
Z punktu widzenia inwestora najważniejszy jest jednak praktyczny wniosek. Fakt, że techniczny proces recyklingu kosztuje określoną kwotę, nie oznacza automatycznie, że dokładnie taką kwotę zapłaci właściciel magazynu. System prawny UE opiera się między innymi na rozszerzonej odpowiedzialności producenta. Dlatego przy analizie inwestycji trzeba sprawdzić nie tylko koszt techniczny, ale również odpowiedzialność kontraktową producenta, importera, dostawcy i właściciela instalacji.
Czy zużyta bateria ma wartość?
Tak. I jest to kolejny powód, dla którego nie można traktować baterii z magazynu energii wyłącznie jako odpadu generującego koszt.
Bateria zawiera materiały, które mogą zostać odzyskane. W zależności od chemii mogą to być między innymi lit, miedź, aluminium, nikiel, kobalt oraz inne materiały. Ich wartość zmienia się w czasie. Technologia recyklingu również się rozwija.
Oznacza to, że ekonomika zakończenia życia magazynu kupowanego w 2026 roku może wyglądać zupełnie inaczej w roku 2036 czy 2041. Nie można więc dzisiaj z pełną odpowiedzialnością powiedzieć, że utylizacja tego magazynu za 15 lat będzie kosztowała dokładnie 37 500 zł. Taka dokładność byłaby pozorna.
Można natomiast zidentyfikować ryzyko i odpowiednio je rozdzielić w umowie. I to jest znacznie ważniejsze.
Koniec eksploatacji nie zawsze oznacza recykling
Koniec pierwszego okresu eksploatacji nie zawsze oznacza koniec technicznego życia baterii. Jeśli jej stan na to pozwala, możliwe może być ponowne zastosowanie albo zmiana przeznaczenia. W praktyce oznacza to, że bateria, która nie spełnia już parametrów wymaganych w jednym zastosowaniu, może nadal posiadać wartość w innym.
Dla inwestora pojawia się wtedy kolejne pytanie: kto jest właścicielem tej wartości na końcu życia magazynu? Właściciel instalacji? Producent? Dostawca, który zobowiązał się do odbioru? Operator systemu recyklingowego?
Jeśli umowa tego nie określa, może się okazać, że inwestor ponosi koszty demontażu i transportu, a wartość baterii przejmuje ktoś inny.
Ile przyjąć do modelu finansowego 1 MWh?
Na etapie wstępnej analizy nie rekomenduje się wpisywania jednej arbitralnej kwoty jako pewnego kosztu utylizacji. Lepszym rozwiązaniem jest stworzenie kilku scenariuszy.
Scenariusz 1: producent przejmuje baterie. Producent lub podmiot odpowiedzialny zapewnia odbiór i przetworzenie baterii. Po stronie inwestora mogą pozostać jedynie określone koszty demontażu, przygotowania instalacji lub lokalnej logistyki. Koszt netto dla właściciela może być stosunkowo niski.
Scenariusz 2: inwestor odpowiada za demontaż i transport. Producent zapewnia zagospodarowanie baterii, ale właściciel musi zdemontować system, zabezpieczyć go i dostarczyć we wskazane miejsce. Wtedy główna pozycja kosztowa może nie być sam recykling, lecz logistyka.
Scenariusz 3: inwestor ponosi pełny koszt zakończenia eksploatacji. Najbardziej konserwatywny scenariusz zakłada konieczność sfinansowania przez właściciela pełnego procesu: demontaż, zabezpieczenie, transport i przetwarzanie. W takim wariancie koszt może być liczony w dziesiątkach tysięcy złotych na 1 MWh, a przy trudnej lokalizacji albo bateriach wymagających szczególnego postępowania może być wyższy.
Nie jest to jednak uniwersalny cennik. To ryzyko, które powinno zostać policzone indywidualnie.
Najważniejsze pytania trzeba zadać przed zakupem
Przy analizie oferty magazynu energii warto poprosić dostawcę o jednoznaczną odpowiedź na następujące pytania.
Kto odpowiada za odbiór baterii po zakończeniu eksploatacji? Czy odbiór jest odpłatny? Kto odpowiada za demontaż? Kto organizuje i finansuje transport? Czy koszty opakowania i zabezpieczenia są po stronie inwestora? Co stanie się w przypadku baterii uszkodzonych? Czy producent gwarantuje odbiór baterii również za 10 lub 15 lat? Kto ponosi koszt recyklingu? Komu przypada wartość materiałowa baterii? Czy umowa przewiduje możliwość ponownego wykorzystania baterii? Co stanie się z pozostałymi elementami instalacji: falownikami, transformatorami, kontenerem, okablowaniem i konstrukcją?
Jeśli dostawca odpowiada jedynie: “baterie podlegają recyklingowi”, to nie jest jeszcze odpowiedź na pytanie inwestora.
Szczególnie ważna jest gwarancja odbioru za kilkanaście lat
Deklaracja sprzedawcy podczas prezentacji handlowej nie jest tym samym co zobowiązanie kontraktowe. Jeśli dostawca deklaruje, że po zakończeniu pracy odbierze baterie, należy ustalać następujące kwestie.
Kto dokładnie zobowiązuje się do odbioru. Czy zobowiązanie przechodzi na następcę prawnego. Czy odbiór będzie bezpłatny. Skąd bateria zostanie odebrana. Kto ponosi koszt demontażu. Kto ponosi koszt transportu. Jakie warunki techniczne musi spełniać bateria. Co dzieje się w przypadku likwidacji dostawcy albo producenta.
Przy inwestycji planowanej na kilkanaście lat zapis umowny ma większą wartość niż dzisiejsza deklaracja handlowa.
Utylizacja powinna znaleźć się w TCO magazynu
Pełny model analizy magazynu energii powinien uwzględniać między innymi koszt finansowania, degradację, sprawność, serwis, wymianę komponentów, ubezpieczenie, sposób eksploatacji, przychody i oszczędności, ryzyka regulacyjne, wartość rezydualną oraz koszty zakończenia eksploatacji.
Dopiero wtedy można mówić o rzeczywistym TCO, czyli całkowitym koszcie posiadania magazynu.
Wniosek dla inwestora
Jeśli rozważają Państwo zakup magazynu energii 1 MWh, nie należy szukać jednej odpowiedzi na pytanie: ile kosztuje jego utylizacja?
Właściwe pytanie brzmi: jakie koszty powstaną na końcu życia tej konkretnej instalacji i kto zgodnie z umową będzie zobowiązany je ponieść?
Dostępne dane wskazują, że sam przemysłowy proces recyklingu baterii LFP w Europie może oznaczać koszt operacyjny około 7 USD/kWh, czyli około 7 000 USD dla 1 MWh. Nie oznacza to jednak automatycznie takiego rachunku dla właściciela BESS.
Ostateczny koszt inwestora zależy od konstrukcji instalacji, jej stanu, demontażu, logistyki, wartości odzyskiwanych materiałów, obowiązków producenta oraz przede wszystkim zapisów podpisanej umowy.
Dlatego koszt końca życia magazynu powinien być analizowany przed zakupem, razem z gwarancją, degradacją, modelem przychodowym i całkowitym kosztem posiadania.
Planujesz inwestycję w magazyn energii? W NOWACKI Energy Advisors analizujemy nie tylko cenę zakupu i prognozowany zwrot, ale również TCO, ryzyka kontraktowe i koszty całego cyklu życia BESS. Przed podjęciem decyzji warto wiedzieć, za co rzeczywiście zapłaci inwestor.